Kalpazan

2.2.3.Beton veya Harç Borular :

Beton veya harç borular aşağıdaki yollardan biriyle imal edilirler.

1.)Basit bir kalıplama ile imal edilen borular,

2.)Elle veya mekanik bir şekilde tokmaklama suretiyle yapılan borular,

3.)Kalıbın kesitini daraltmak suretiyle sıkıştırılarak yapılan borular,

4.)Santrafüj metodu ile imal edilen borular,

5.)Amyantlı çimento fibrosiman , everit, eternit,uralit ile imal edilen borular,

1.)Basit bir kalıplama ile yapılan borularda kullanılan metod , ancak boru cidarının kafi derecede kalın olmasıyla mümkündür.Bundan başka lazım gelen akıcılığı temin için fazla miktarda su kullanmak icap eder ki , bu da bu nev’i boruların mukavemetlerinin umumiyetle düşük olmasına sebep olur.

2.)Adi tokmaklama ister elle veya ister makinalarla olsun, yüksek bir mukavemet ve mükemmel bir sızdırmazlık beklenmeyen boruların imalinde kullanılır.Hakikaten tokmaklamanın en önemli kusuru , bu şekilde yapılan betonların yeter derecede bir homojenliği haiz bulunmamasıdır.Tokmakla temas halinde bulunan harç kuvvetli bir tasmana masur kalırsa da , tokmaktan uzak kısımlarda bu tasman miktarı azalmaktadır. Bunun neticesinde , bu ameliyeye ne kadar itina gösterilirse gösterilsin boru, porozitesi birbirinden farklı halkalardan teşekkül eder.

3.)Yarı plastik kıvamı haiz olan harç helezon şeklinde bir kompresörden geçirilir.Bu kompresörün kesiti, istenilen basınç değerini temin etmek maksadiyle gittikçe daralmaktadır.Bir harç çemberinin devamlı bir şekilde hareketi sayesinde meydana gelen bu borular, kuvvetli bir şekilde sıkıştırılmıştır.

4.) ve 5.)Santrafüj metodu ile imal edilen borular ve almyantlı çimento boruları için bu kelimelere bakınız.

Çimento aglomeraları için , çimentonun ve kumun kalitesi, yoğurma suyu miktarı ve muhafaza şartları bakımından tespit edilmiş olan kaidelere , boruların imalinde de aynen riayet edilmelidir.

Kumun en büyük boyutu imal edilecek boruların kalınlığına bağlı olarak seçilmelidir.

Harç ,borunun kullanılacağı yere göre muhtelif bileşimi haizdir.Drenaj boruları , kanalizasyon mecraları , basınç altında cebri borular ve dumanları boşaltmaya mahsus bacalar halinde farklı bileşimli harç kullanılır.

Kanalizasyonlarda , bazı hallerde borunun iç satıhlarının şu maddelerle kaplanması tavsiye edilir:bitümlü sıva ve asitli sular için grekaroları.

Beton borularda bilhassa şu noktalar üzerinde dikkat edilmelidir;

Çimento betonlarına saf suların, sülfatlı suların ve çimentonun kirecini eriten karbonik asitli (100gr. çimento için 24 saatte 1 litrede 30 mgr.)tesirine maruz kaldığını unutmamak lazımdır:Betonun bu tesirlarden kolaylıkla zarar görmesi , suyun yenileşme sür’atine bağlıdır.

Sülfürlü dumanlar da betonu tahrip edebilirler.

Her hususi hal için özel tedbirlerin alınması lazımdır.

Fabrikalardan muhtelif sinai maddeleri ihtiva ederek çıkan suların zararlı tesirleri üzerine de ayrıca dikkat nazarının çekilmesi lüzumsuzdur.

Amyantlı çimento ile yapılan borular, poroziteleri çok yüksek olmasından dolayı bu gibi sulardan zarar görürler.

Paris Bayındırlık İşleri Müdürlüğünün şartnamesinde çimento borular için aşağıdaki şartlar koşulmaktadır:

1.Asgari dozaj : 1m3 beton için 350 kg.

2.Borular imal edildikten en az 28 gün sonra yerlerine konulacaktır.

3.Sızdırmazlık mükemmel olmalıdır.1 m.’lik bir su irtifat altında en ufak bir terleme olmamalıdır.

4.Porozite veznen %10’u geçmemelidir.

5.İç basınca karşı mukavemeti 20m. Su yüksekliğine tekabül eden 2kg/cm’ ‘den yüksek olmalıdır.

6.Dış basınç, 1m. Uzunluğundaki boru için 1000kg. ‘den fazla olmalıdır.

7.Kuru halde yoğunluk 2.1’den büyük olmalıdır.

8.Sınai fabrikaların bulunduğu mıntıkalardan, doğrudan doğruya veya dolayısıyla , zararlı maddeler yapı yerine geliyorsa , çimento boruların kullanılmasına izin verilmemelidir.Beton borular bu gibi yerlerde, ancak iç tarafları iyi bir şekilde koruyucu maddelerle kaplandıktan ve idarenin müsaadesi alındıktan sonrta kullanılabilir.

Bikromat dö Potas : Pek yavaş bir şekilde kalkerli sun’i çimentolara tesir eder, puzolanlar üzerinde hiçbir etkisi yoktur.

Birleştirme ve Röpriz : Az zamandan beri priz yapmış olsa dahi bir harç veya beton ile, taze bir harç arasındaki aderans hiçbir vakit tam değildir.Birleştirme ve röpriz yerlerinde rötreden dolayı çatlaklar meydana gelir.Buna isehususi bir ihtimam göstermek lazımdır. Bilhassa üzerine röpriz yapılacak beton oldukça eski ise, yeni beton dökmeden evvel kazınması ve bol bol sulanması icap eder.

Tavsiye edilen bütün tedbirlerin , demir oksitli çimentoların, amonyak tuzlarının v.s.kullanılmasının, hiçbirinin kat’i bir tesiri yoktur.

Bozulma (dissoulition): Betonun bozulması ya saf suyun daha doğrusu kireci az olan suların tesiriyle veya kireç tuzlarıyla veya asit karbonikle yüklü sular tesiriyle vaki olur.Birinci halde su serbest kireci eritir, sonra klasik bileşiklerinin moleküllerini ayırdıktan sonra meydana çıkan serbest kireci tekrar eritir.İkinci halde , evvela erimeyen kalsiyum bikarbonat meydana gelir.Karbonatın bir kısmı betonun boşluklarında toplanarak zamanla bunları tıkayabilir.

Her iki halde de bir hacim artma hadisesi değil, fakat çabuk veya yavaş bozulma , olayı vuku bulur.

Mahalli şartlar neticesinde (betonun temas edeceği suların evvelden bir analizini yaptırmak daima ihtiyatlı bir tedbirdir)betonun maruz kalacağı tesirlere karşı evvela kireci az olan bir çimento (çabuk sertleşen tabii çimento , klinker letyesi, alüminli, fazla sülfatlı) çimento kullanılmalı, sonra dozajı o suretle hesaplamalı ve betonun dökülmesine ve yerleştirilmesine o şekilde itina etmelidir ki elde edilen betonun kompositesi en büyük değere haiz olsun.

Bu olay , betonun zararlı su temas eden sathında suyun basıncı ne kadar yüksek ise o kadar sür’atle cereyan eder.Böyle bir halde su, daima yenileşen erimiş tuzlarla beraber beton içine nüfus etmekte ve boşluklarında dolaşmaktadır

__________________